ਗੂੰਜਦਾ ਘੇਰਾ
ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਨਾ ਕੋਈ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ, ਨਾ ਸਿਗਨਲ ਟਾਵਰ, ਨਾ ਦੇਰ ਰਾਤ GPT-5 ਦੀਆਂ ਅਪਡੇਟਾਂ ਬਾਰੇ ਟਵੀਟ। ਅਲਗੋਰਿਦਮੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਗੂੰਜ ਗਾਇਬ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵੇਰ ਦੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ।
ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਇਹ ਟੁੱਟਿਆ ਸੰਪਰਕ ਕਿਸੇ ਲਤ ਛੁੱਟਣ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਡਲ ਅਪਡੇਟ ਜਾਂ ਬਲਾਕਚੇਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਖੁੰਝ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮਿਟ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਖੇਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਆਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਅਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸਪਲਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਏ—ਏਆਈ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਜ਼ਤ ਭਰੀਆਂ ਸਮਾਂਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ: ਕੀ “ਏਆਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ” ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ—ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਗੂੰਜਦਾ ਘੇਰਾ—ਹੈ ਜੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੀਡਬੈਕ ਚੱਕਰ ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਭ ਅਤੇ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਵੀਨਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚਲੀ ਲਕੀਰ ਧੁੰਦਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਸਾਇਰਨ ਤੱਕ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਖੇਤ ਨੇ ਅਲਗੋਰਿਦਮ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਅਲਗੋਰਿਦਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਏਆਈ ਕੋਈ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਥਿਆਰ ਸੀ।
ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਮੈਂ ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਸ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਰਾਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਨਾਲ ਉਡਾਣਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਅਤੇ ਇਸ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਸੀ।
ਗਣਨਾ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ
ਪਲੈਂਟਿਰ ਦਾ ਪੈਂਟਾਗਨ ਨਾਲ ਕਈ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਟੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ, ਅਗਾਊਂ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਨਿਗਰਾਨੀ—ਇਹ ਨਵਾਂ ਮੋਰਚਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵੱਲ $500 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਮ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਦਕਿ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਰ ਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਏਆਈ “ਸਟੀਕਤਾ” ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲੀਆ ਟਕਰਾਅ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਜਰੀ ਵਰਗੇ ਸਟੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਨਾਗਰਿਕ ਮੌਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਟੀਕਤਾ ਬੇਮਾਇਨਾ ਹੈ। ਅਲਗੋਰਿਦਮ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦੇ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਕਿ ਜੰਗ ਹੋਣੀ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਗਿਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜਨਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤ
“ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਨੈਤਿਕ ਏਆਈ’ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚੈਟਬੋਟਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।”
ਜੇ ਏਆਈ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਖੇਤ ਅਤੇ ਮੋਰਚੇ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਰਹੇ ਹਾਂ?